Zo Vontawi
Zomi te tangthu tuamtuam kepcing nading, ngaihsut natawh a kibawl a hihi.
Zomi te adingin a kisam Thulaigil
Ei mihing ten ih kisap mahmah leh gamkhat khat minam khat in a kisap mahmah hi napi ihngahding zawhding ihneih zawh ding ahamsa mahmah khat, apiangpak mengmeng theilo,kipumkhat na, nunnop khuasak na, kithutuah na, leh ki-it siamna te leitungah ih nuntak sungin mihing ten ihngah ding ahamsa mahmah khat hi.a hih hangin hun tomno sungbek ihzatding hi aa, hih ihnuntak sung huntomno sungin ihngah haksa a hi kim lehpaam tawh kihosiam nading hongpian khiatna bulpi pen in, khat leh khat ki muhdah na, khat leh khat kimawhsak na a omloh ding kisam mahmah hi. tua a hihman in khat leh khat lungsim siangtho tak tawh kideihsak na,ki thuzuihsiam na,kimuan kideihsak na leh ki-it na ihneih siam ding kul hi.
tua a hihman in a masa pen in mimal kim in ihneih ding akisam in(1) lungsim siangtho itna guicing (lungsim hoih) neih masak kul hi. a nihna ah(2) kizahtak leh kipahtawi siam kul hi. a thumna ah(3) cidam ludam in sepnopding kul hi. ali na ah(4) nikten puansilh leh annek tuidawn dan siamkul hi. agukna ah(6) omdan khawldan muhdan etdan siam kul hi. asagiah na ah(7) kampau ngaihsut, kamsiam gamtat siamkul hi agiat na ah(8) thukhun upatna leh kalsuan zia zuihsaim kul hi. a kua na ah(9) pilna siamna leh theihnop kannop na naneihkul hi.asawmna ah (10)kipawlkhawp na leh kipawlsiam na naneih kulhi. tuateng ihneih hunciangin Minam khantoh na , Mimal khantoh na, Gam leh lei khantoh na te hongpiang zopan ding hi.
tua a hihman in mikhempeuhin lungsim ngaihsut na hoih neihding kisam masa pen aa, leitung hun tomno ih nuntak sungin ih hun neih te ihzat siam ding leh ihzek siamding kisam penpen hi. hihbangin mikim in ngaihsut siam na, nungzuih siam na te nei in hanciam tek leng mikim nuntak na ah zalen na, nunnop zawding aa, mannei khuasak kingah kim zaw dinghi. lungsim siangtho vabang pil leng leitungah mimal kim kisap thulaigil ihcih,mihoih khat hihna leh hanciam siamna ihcih kingah zopan hi.
ahih hangin lungsim siangtho leh vabang pilding cih pen mikim in ihneihding hamsa mahmah khat hi aa,ei leh ei in ihhanciam ding leh ih ki sittel ding kisam a hihman in, kalungsim ngaihsut na in lampialkha hiam? cih pen ei leh ei ih kisittel dending kisam hi.tua a hihman in lungsimpial ngaihsutna te ze et na tuamtuam hangin mihing lungsim ah ngaihsut nate lam apial loh nadingin, a tung aa Nam sawm(10) teng khat khitkhat enkawm in ih kisittel ding kisam hi. hih ih kisittel na hangin mimal a dingin a hizongin, kipawlkhawp na ah a hizongin, makai hoih hongtun(suaksak) ding aa, kipumkhat na zong hong omzaw ding hi..
Zomi Nam ading nasep zia
Zomi Maw? Zo Mi cih tawh a hi zongin beh leh phung tawh a hi zongin ei te ih buai laitak in miten gamlapi hong taisai khin zo cih pen kigen tase keileng zong ih theihsa hi. tu laitak bang Ih sanggam Kachin te huh nading sum leh paii kikaikhawm in buai mahmah uh hi. Pawlkhat te a hih leh gamdang apai uh a mipih leh a gam a dingin pilna siamna sin uh aa, gam leh leitaang puah nadingin a pilna a siam na te uh zang uhhi. pawlkhat te a hih leh gamdangah sumzongin a gam a lei puah zawh nadingin Innlam sumkhak hahkat mahmah uhhi. pawlkhat te a hih leh ama nektawm tawh a hun beisak uh aa, nga lulawk bangin a utbang peuhin pau uh aa, a gam leh a mipih adingin bangmah ngaihsun selo uhhi, zong phawk nawn sese lo uhhi.
Hihbangin ih omkawmkal ah ih mipih ading cih thadah ei ma pumpi mahmah zong kikhual lo in, ih omciangin ih Minam khantoh nading pen nak gamlaat lua mahmah hi. hibangin ih om tohtoh leh tuzawh kum sawm teh Midang te sal in ih omding hi. Minam leh Ihgam vai pen ei mimal mahmah a dingin zong a kisam mahmah khat thu hi aa, Zomi/Zo mi sungah kipawlkhop theihding pen a kisam masa penpen khat a hihi. Mimal in nasep na pen Ih tangtun ding hak sa aa, gualzawh na hongtun ngeilo hi. kipawlkhop siamna in leitung ah a kisampenpen Nutak siam na hi aa, sal hihna hong tun ngei lo hi. Ih kipawlsiam loh na hangin sal in ki omkha zaw hi.
Tua a hih manin kipawl siam na leh Nung zui hoih hihzawh ding pen Ei Zomi/ Zo mi te sungah kisam mahmah hi. Ih Mipih IhGam Ihlei Ihphawk aa, Ih ngaih leh Kipawlkhop siamsawm in Nungzuih zong Ih siam sawm ding kisam mahmah hi Tua hikei leh Mi sal in Ih omkhak ding lua huai mahmah hi.
Mihing ten Ih tuak zawh loh khat in Nopsak na hi aa, hih nopsak na hangin gam leh lei Mipih te a phawk khalo te pen khantoh na nei ngeilo uh hi tua a hih man in, ei Zo mi ten ih ngaih sutding in ah Gamthum na tun hangin Thupha ngah ih hihpah kei aa, Saltaang zong Ih hikha thei hi. Na gamthum paina ( Gamdang) tun na pen nangma pumpi a dingleh Na Unau ,Nabeh naphung, Nagam nalei a dingin Thupha ngahna a suak ding pen kisam mahmah hi. atawp na-ah Na Mipih leh Nagam a dingin Nasep zawh kei leh zong A nawngkaisak Pa/Nu ihsuak loh dingpen kisam mahmah hi. Gam leh Minam a dingin Ihsep zawh Pah loh hangin Ih Nawngkai sak keinak leh 35% Gam leh MiNam a dingin Nasemkhat mah na hi aa, Makai te Nung na zuihsiam nak leh 35% Gam leh Minam a dingin nasem hoihkhat na hih lam mangngilh loh ding kisam mahmah hi. Tua hileh Gam leh Minam a dingin nasep laiding 30% bek na balai ding hi.
Makaih zia leh Nungzuih dan
Zo Galkap ding a hizongin Zomi adingin panpih cihna thu a kua mapeuh in kilunggulh ciat hi mah tase leh kipat sawmlo/ semlo in a gen bektawh a kinitum hi gige a hihlam kician mahmah ta cihding hi. Ngaihsunsun taktak leng mikhut aa, gulman nuam bektawh ih kibatlam zong kitel huai mahmah ta hi.
Zomi sungah hong makaih zoding leh makai siam ih omloh man hiam? a hih kei leh nungzui isiam loh man hiam? cih zong ihngaihsut ding kisam mamah ta hi.Thu leh la tuamtuam hongpiang zawh ciangin Dawi nupi nu bangin Mantaa khalgah ka nek man hiam? Nahtaang Tolawk ka nek man hiam? ih cihcih khakding pen a luaihuai mahmah thukhat hi. tua a hihman in Zomi a kua mapeuh in ihngaihsut ding hun mahmah ta hi.
Minam Itna pen Ciamnuaih bawldingin zong hoihlo thukhat hi aa, ih lungsim leh ih ngaihsut na takpi teng mahtawh Minam a dingin gelna nei-in leh veiding kisam masa penpen hi tua ih gelna te pen, ih Zogam leh Zimi te ih veina leh ib itna a hihman in, ih ngaihsut ding khat ah a tangtung theibaih thu leh a piangthei baih ding thu om aa, sepmasak/ masuan masak ding leh buaipih masak ding thu om hi.
tua a hihman in bang buaipih masak ding aa, bang sepmasak/ masuan masak huai hiam? cih Zomi ten ih ngaihsut masak pending kisam hi. tua hilo in ihdeih teng leh ih ngaihsut teng genden mawk lengla sem keileng ihsep hunding omngei lo ding in, hongki taisan dending hi tuhun buangin ihpil ihcim ding leh ih tei ding kisam mahmah ta hi.
tua a hih man in bangbang hita se leh ih minam ih ih leh ih zunnop leh ih makai te hong makiahna te hoihsa in zui photphot tek lengla, ih omna mun/gam/khua ciatah kipum khat na leh kipawl siamna neih limlim leng Zomi a kici khempeuh ihma hongpai ding hi ih makai ten zong hong makiah na leh hongvan na te ah nakpi nuam tuam mahmah ding hi. tua hilo in ekteh bangin eitum tektawh ihphun ihciakciak aa leh cikmah hunin ihngimna/ ih ngaihsutna hongtung ngeilo ding aa, Mi tesal in ih omkhading hiMinam min leh Pau leh ham te hongbei ding aa, tuahuan ciangin Mi mangthang te hong kic lelding hi. tua a hihman in Mi te sal/ Mi nam mangthang ih hihloh na dingin kiPawl khop saim ding kisam mahmah hi.ih makai te nung zuihsiam photphot ding kisam hi. Zomi te pumkhat ihsuah matengin Zogam/ Zomi ihzun zo ngeikei ding hi.
Tua a hihman in a gamgam aa kipawlna a khuakhua aa kipawl na kipawlna khempeuh tengin munkhat ah kigawmkhawm in pumkhat bangin kipawlkhawm theileng kuamah in hongnawk zo ngei lo in, nasep nop tampi kisem zo pan ding hi.
tuaban ah ih makai ten vaikhempeuh hong vaihawm na ah zong nasepna nuamtuam mahmah ding aa, en a nung ih zuihna ah Sawlmang tak in huhkawm in ihzuih aa leh ihmakai te nasep nazong hong tangzai tektek ding hi.
tulai tak bang Zomi khempeuh hong makiah ding aa, ih muan mahmah a hi G.Z.A te bangtawh kipawl na kici khempeuh kigawmkhawm theileng bangzah ta in hoihding a hiam? tuabangin G.Z.A ah kipawlkhawm zo hileng ihmakai ten zong hong makiahna te ah tha hongngah tuam mahmah ding aa, Nasep ding hoih nono te zong sepnop na tha Mipi tungpan in thangah na hong neiding uh hi. Makai te thahan/thangah na pen Nungzui te tungah om aa, Nungzui te tahat/ thangah na pen Makai tetung om kinga hi.tua a hihman in makai ih hizaongin nungzui ihhi zongin tha kipiakding kisam hi. tua hi leh kipawlna sungah zong picin na leh khantoh na/ lawhcin na kingah pan hi Mi namdang te nuaiah ih ut kei leh Ei tawh kinai penpen Zomi kipawlna sungkhat ah kihelding leh kitha piakding kisam mahmah hi.tua kipawlna sungah Zomi a dingin nalung gulh leh natup/ nangimna te genkhia inla, nangcih hong mangkei phial zongin khasia sese ken khasiat na in nungzuih siam loh na bulpi hi aa, Thangpaih thuhsawm na in Makai siamlona bulpi a hihi. nasep nabawl na khempeuh ah a tamzaw thukim na mah kipsak hamtaang zaw inla lungkim sawm in tua hileh Zogam Zomi Makai khat a dingin makai siam ih hiding aa, Nungzui mi khat dingin Nungzuihsiam ih ding hi. Zogam leh Zomi a dingin a kisam penpen in Makai siamna leh Nungzuih siamna a hihi.
Zomi Numei te nasep
Zomi te kumkhat tawntung Nasep silbawl leh Lokhawh Singpuak dan te i et ciangin omkhawng hun omlo uh hi. ipu ipa te hunlai-in tu huntawh tehding hilo in nek leh dawn te zong Vaimim ciim, Sa taangciim ne-in, Zozu na dawn uh a hihman un tuhun cidam na ding nek leh dawn te tawhzong kituak mahmah in zong cidam mahmah pah uhhi. ahih hangin thataang bekbek mahtawh nek le dawn te bawl uh a hih man in, nasep ding tamtuam mahmah hi.
ipupa ten tuhun bangin zing niangtui cih nazanglo uh aa, nasep silbawl dingteng a zawhkhit uh ciangin a tawldam nading un, vaitun zu cih na nei uh hi. tualo pawi a neih uhciangin Zunung naci uh aa, Zu mah nalup uh hi.hih zu hongpian khiat nadingin kumkhat tawntung asep na uhpan in a honggahkhia Vaimin/kawlmim/taang/singtaang buh cih te tungpan in zu hongbawl uh hi. Vaimim pan in Zozu a bawl uh ciangin Zomi Numei te mah in buaipih uh aa,kalkhat bang tui tawh diah uh hi.tua khitciangin suu uh aa, kalkhat khawngmah bel tawh um/bilh uh hi. tua bel tawh a uum/bilh zawh kalkhat bang a phakkhit ciangin umgah tawh a kibawl Zu um sung ah uum/bilh uhhi.hihbangin a tuamtuam in Numei ten Zozu hong piankhiat nadingin buaipih uh hi.
Hih nekding Dawnding te a ngah zawh nadingin lokho uh ahih man un, zingsang ak masa khuanhun in tho uh aa, a annek ding uh Vaimim suu uh hi. tua teng a man uhciangin zing an ne uh aa, an a nek khit uhciangin lolam hong manawh uh hi.Lo a tunphet un lonawl ah singtom uh aa, tuakhitciangin loma hong kipan uh hi. nitak nitum kuan ciangin zingsang a singtom teng a sengsungah guangin, innlam manawhin hong ciah uh hi. inn a tunphet in vaitun zu lup in a pasal ang ah a zubel tun hi. nitak ankuang bawl in hongnek khit uhciangin zingciangin a nekding uh anbel suang kikleuleu uh aa, aminciangin lupna lam zuanin ihmu/ tawlngah pan uh hi.
hihteng pen Zomi Numei ten nikhat tawntung asep a bawl loh apha mawk abupi teng hi aa, akallak ah zong asep a bawldang tam mahmah lai hi. hihbangin Zomi Numei ten Innkuansung nek leh dawnding te asep abawl na te tuhun numei ten etteh huai mahmah hi.